Lamellenstructuur uit prefab beton – Subtiele eyecatcher voor high-end herbestemming
De Weylerkazerne, gelegen in het historische hart van Brugge, kreeg na decennia van leegstand een welverdiende nieuwe toekomst. VDD Project Development bv herwaardeerde, in samenwerking met Salens Architecten bvba, de beschermde site van het voormalige 17de-eeuwse klooster tot een groene en doorwaadbare zone met residentiële en commerciële functies. Boven op de historische verdiepingen van het originele klooster werd een nieuw woonvolume verscholen achter een prefab betonnen lamellenstructuur van Verhelst Bouwmaterialen nv.
Het voormalige Theresianenklooster is sinds 2004 als monument beschermd omwille van de rijke architectuurhistorische waarde die teruggaat tot de 17de eeuw. Verschillende ontwikkelaars probeerden in de jaren van leegstand een oplossing uit te werken, zonder succes. In 2015 verwierf VDD de site en besloot het de vier panden in de Ezelstraat bij aan te kopen. Deze huizen waren twee verdiepingen hoog en tot bijna tegen het klooster volgebouwd met koterijen, waardoor de potentiële uitzichten belemmerd werden. Ook bleek dat het hoekpand op het Van Ackerplein kadastraal niet verbonden was met het klooster, waardoor er geen connectie mogelijk was richting het plein.
Het kloostergebouw zijn kwaliteiten teruggeven zonder ook de omgeving aan te pakken, was geen optie. Dankzij de aankoop van de aangrenzende panden en de grotendeelse afbraak ervan kon een extra groene binnentuin worden gecreëerd en kreeg de zuidelijke kloostervleugel opnieuw lucht/licht/zicht. Ook de connectie met het Achiel van Ackerplein werd gerealiseerd en doet vandaag dienst als hoofdingang met zicht op de nieuwe binnentuin.
Totaalproject met gemengd karakter
Het project omvat dus naast de herbestemming van het voormalige klooster een nieuwe eenheid in de Ezelstraat, bestaande uit deels renovatie en deels nieuwbouw, en een nieuw volume in het binnengebied. In totaal werden 42 appartementen geïntegreerd en op het gelijkvloers langs de Ezelstraat werd ook ruimte voor handelszaken en een horecagelegenheid gecreëerd. Achteraan werd een ondergrondse private parking gebouwd met een doorsteek vanuit de naastliggende rotatieparking. Door de verouderde site een duurzame oplossing te bieden en te transformeren naar een levendig stadsdeel presenteert het project zich als een katalysator voor de hele omgeving.
Een belangrijk aandachtspunt bij de herbestemming was de bovenbouw van het historische klooster. “Het klooster bestond oorspronkelijk uit twee bouwlagen plus een dak”, vertelt Olivier Salens van Salens Architecten. “Maar dat dak werd in de jaren zestig afgebroken en vervangen door een extra bouwvolume. De bouwhistorische analyse leidde tot de conclusie dat die bijkomende verdieping dateerde uit de militaire periode van het klooster en vervangen moest worden. We hadden twee mogelijkheden: een nieuw bouwvolume creëren of het oorspronkelijke dak in ere herstellen. Maar dat laatste was budgettair niet mogelijk.”
Harmonieus geheel
Daarom werd bovenop de historische verdiepingen van het originele klooster een nieuw volume van twee verdiepingen met hedendaags wooncomfort toegevoegd. De nieuwe bovenbouw wordt gekenmerkt door een eigentijdse architectuur met sterke identiteit waarbij oud en nieuw elkaar versterken. De appartementen liggen subtiel verscholen achter een prefab betonnen lamellenstructuur, als herinterpretatie van ritmische kloostergangen. Onder een schuine hoek straalt het een gesloten karakter uit, passend bij het historische verleden van het slotklooster en de kazerne.
Olivier Salens: “Ook de militaire periode maakt deel uit van de rijke geschiedenis van het gebouw. Met die insteek hebben we geprobeerd beide – klooster en kazerne – te verzoenen. Bij het ontwerpen van de bovenbouw lag de focus wel nadrukkelijk op het bewaren van de kloostersfeer. De bovenbouw moest ondergeschikt blijven aan de onderbouw, maar anderzijds toch ook harmonieus samengaan. Vaak wordt bij een bij- of bovenbouw gekozen voor een heel zwaar contrast, maar dat wilden we niet. We kozen bewust niet voor een zwarte doos in aluminium of hout, maar voor beton in een kleur die nauw aansluit bij de gekaleide onderbouw.”
Gezuurd
Zowel de nieuwe bovenbouw op het historische klooster, als de nieuwbouw/renovatie in de Ezelstraat en het nieuwe volume in het binnengebied worden gekenmerkt door een opmerkelijke prefab betonnen lamellenstructuur. “Voor dit project produceerden we onderbalken, bovenbalken en kolommen”, vertelt Patrick Decorte van Verhelst Bouwmaterialen. “In totaal gaat het om een 130-tal kolommen, die als lamellen werd toegepast, niet alleen voor de nieuwe bovenbouw, maar ook voor de twee andere deelprojecten (Ezelstraat en nieuw volume binnengebied, red.). Daarnaast maakten we voor de achterzijde van het kloostergebouw nog drie terraselementen, met een afgestreken bovenvlak. De lamellen werden verticaal geplaatst, maar horizontaal bekist. De bekistingszijde werd na ontkisting handmatig gezuurd.”
Het nam heel wat tijd in beslag tussen fabrikant en architect om tot de juiste betonsamenstelling te komen. Patrick Decorte: “Vooral naar kleur toe was het belangrijk dat de kolommen in dezelfde lijn zouden liggen met de gekaleide gevels. Via een mockup en heel wat stalen kwamen we uiteindelijk tot de gewenste beige tint. Wat de afwerking betreft werden zowel de terrassen als de kolommen gezuurd, maar in het soort beton zit er wel een verschil. Terwijl de terrassen werden uitgevoerd in gewoon beton, werd voor de kolommen gekozen voor zelfverdichtend beton.”
Ritmiek
De nieuwe bovenbouw van het historische klooster zorgt voor een aangename ritmiek. En die ritmiek in het ontwerp vertaalde zich ook naar productie toe. “De hoge graad van repetitie was uiteraard een droom voor ons op productieniveau”, vertelt Patrick Decorte. “Zowat alle kolommen hadden dezelfde hoogte en doorsnede, waardoor de bekisting optimaal benut kon worden“. Voor Verhelst Bouwmaterialen was dit een bijzonder waardevol project om aan mee te werken, zeker ook gezien de hoge afwerkingsgraad en het prachtige eindresultaat.
Olivier Salens: “Voor ons was die ritmiek, naar analogie met de historische pandgangen, architecturaal zeer belangrijk. En ik vind het heel bijzonder om te horen dat dit ook belangrijk was naar productie toe. Dankzij een goeie samenwerking, met veel geduld langs de kant van Verhelst (lacht), kwamen we tot de juiste betonsamenstelling. Het blijft natuurlijk bang afwachten wat het eindresultaat zegt, maar daar zijn we echt bijzonder blij mee. Er is de onderbouw met de historische pandgangen, inclusief kelder, en er is de bovenbouw van twee verdiepingen, die verscholen ligt achter de lamellen. Doordat de ramen wat dieper liggen, voelt het aan als één verdiep en creëerden we eigenlijk een hedendaagse pandgang, die zo typisch is voor een klooster. De bovenbouw is zichtbaar aanwezig, maar voelt zeker niet belangrijker aan dan de onderbouw. En ook in de andere gebouwen zorgt de lamellenstructuur voor de nodige warmte, robuustheid en ritmiek.”
De Weylerkazerne Brugge , 2023
Opdrachtgever: VDD Project Development bv
Architect: Salens Architecten bvba
Studiebureau: Bast architects / engineers bv ovv cvba
Aannemer: Himpe nv
Prefab beton elementen: Verhelst Bouwmaterialen nv
Kerncijfers:
Onderbalken en bovenbalken: 77 m
Kolommen: 700 m
Terrassen: 3
