Het Eilandje, waar prefab beton thuis is
Het Eilandje in het noorden van de stad Antwerpen is al verschillende jaren in volle ontwikkeling. De voormalige havenbuurt wordt omringd door water en bestaat uit 3 deelwijken: de Oude Dokken, de Cadixwijk en de Montevideowijk. Het Masterplan Eilandje brengt deze deelgebieden met elkaar in verbinding en wil het Eilandje als geheel meer aan de stad enerzijds en de haven anderzijds verankeren. AG Vespa coördineert de ontwikkeling van het Eilandje en legt samen met de stad het openbaar domein aan. Binnen het masterplan is er veel ruimte voor prefab beton. BETON zet enkele spraakmakende projecten in de kijker waar prefab beton een cruciale rol speelt.
Vóór de uitbreiding van de haven in de 20ste eeuw was het Eilandje een plek van kades, dokken en pakhuizen, laden en lossen, komen en gaan. Vandaag ligt dit oude havengebied in het noorden van de stad tussen de historische binnenstad en het moderne havengebied. Het gebied krijgt nu een tweede leven als stadswijk. Het Eilandje bestaat uit drie deelwijken: de Oude Dokken staan zowat helemaal op punt, de Cadixwijk is een duurzame en levendige woonwijk in wording en de Montevideowijk wordt de culturele trekpleister.
De oorspronkelijke eigenheid en historische uitstraling van het Eilandje blijven het hart vormen van de wijk. De typische kasseien van de vroegere kades, die zoveel goederen hebben zien passeren, worden gerecycleerd, bewerkt en opnieuw gebruikt in het openbaar domein. Ze vinden zo een nieuwe plek die past bij de moderne gebruikers die het Eilandje herontdekken. In de vele gebouwen die op het Eilandje uit de grond rijzen, zien we dat prefab beton een onmisbaar bouwmateriaal is. Met Rigadocks, Cadiz, Artesis Hogeschool (Campus Spoor Noord), ITKA en Aequor zet BETON enkele opmerkelijke projecten in de Cadixwijk in de spotlights.
Cadiz
Cadiz is een gemengd project met meer 40.000 m² aan horeca, winkels, een supermarkt, een woonzorgcentrum, assistentiewoningen en appartementen, die allemaal een plaats vinden binnen een groot stedelijk bouwblok met riante binnentuin. Het complex heeft twee gezichten. Een gebouwplint – met winkels op straatniveau en bovengelegen woningen achter een witte claustra – connecteert het complex en de omliggende buurt, terwijl vier torengebouwen een dialoog zoeken met het MAS.
Het was een uitdrukkelijke wens van bouwheer én vergunningverlenende overheid om een nieuw, homogeen bouwblok te realiseren met een sterke, eigen identiteit. “Bovendien werd er heel wat aandacht besteed aan de open ruimte”, vertelt Philip Mathieu van META architectuurbureau. “Ondergronds is een parkeergarage voorzien zodat de voormalige parking naast het douanegebouw kan worden omgevormd tot een publiek plein. De ruimte binnenin het nieuwe bouwblok is collectief en krijgt een sterk groen karakter.”
De plintgevel is opgebouwd uit een schakeling van identieke, geprefabriceerde betonnen elementen die op verschillende manieren in het gevelvlak worden geplaatst. Philip Mathieu: “De veranderlijke positie van de asymmetrische betonelementen zorgt voor een variabele tussenafstand en schaduwwerking. Een subtiele variatie die de strakke geleding nuanceert en de diversiteit aan achterliggende functies mogelijk maakt. Ook de ritmering van de prefab betonnen terraselementen op de hogere woonverdiepingen verraadt de aangrenzende indeling niet. Deze functieneutraliteit en de tijdloze gevelexpressie garanderen een bruikbaarheid op lange termijn. De rationele opbouw van het project droeg bij tot het optimaliseren van het bouwproces. De consequente repetitie van een beperkt aantal gevelelementen maakte het project immers uitermate geschikt voor prefabricatie.”
Loveld werd ingeschakeld voor de productie en levering van de prefab elementen in zwart beton. Philip Mathieu: “De reden hiervoor was eenvoudig. Naarmate de werken vorderden, groeide het besef dat de gelijkvloerse verdieping zo donker mogelijk diende uitgevoerd te worden. Uit een kort marktonderzoek bleek dat Loveld de kleur zwart het meest kon benaderen.”
Architect: META architectuurbureau bv / POLO architects bv
Aannemer: TM Besix nv – Vanhout nv
Prefab beton (zwarte elementen): Loveld nv
Aequor
Aequor, aan het MAS, is een plek waar water en dokken zich verenigen met cultuur, gastronomie en toparchitectuur. Dit woonproject aan het water – naar een ontwerp van Binst Architects nv – presenteert zich als een zeer eenvoudig, rigide, tijdloos en consequent gebouw. Zeer opmerkelijk is het statige frame in donkerkleurig geslepen beton.
Prefab beton speelde een sleutelrol in zowel de structurele als de visuele aspecten van het project. Structureel werd het volledige dragende frame – bestaande uit premuren, predallen, kolommen, balken, trappen en terrassen – in prefab beton uitgevoerd. Visueel werd prefab beton toegepast voor de gevelafwerking, zowel aan de voor- als aan de achterzijde, met een contrasterend ontwerp dat de dualiteit van het gebouw benadrukt. De keuze van architectonisch beton in de gevelafwerking werd reeds in ontwerpfase gemaakt omwille van de sculpturale mogelijkheden, de rijke uitstraling en de keuzemogelijkheden voor een verfijnde detaillering en afwerking.
Aan de voorgevel omkadert een statig frame in bronskleurig gepolijst prefab beton elk appartement. Het frame opent het zicht naar de stad, en markeert tegelijkertijd het individuele karakter van de leefruimtes en riante terrassen. Ook in het interieur werd gebruik gemaakt van betonpanelen in dezelfde afwerking. Aan de achterzijde, contrasterend met de openheid van de voorzijde, werd gekozen voor een meer discrete en gesloten geveltypologie. Deze werd opgevat in architectonisch helderwitte, gezuurde betonnen panelen. Ze vormen een mooi contrast met het frame van de voorgevel en hangen als een voile rondom het nachtgedeelte.
De dualiteit van de voor- en de achtergevel zette zich ook verder in de montage ervan. De horizontale gevelboorden in de voorgevel werden verankerd aan de prefab betonstructuur en dragen hierop af. De achtergevel daarentegen is volledig zelfdragend en steunt slechts op de ruwbouw voor windlasten en om uitknikken te vermijden. Naast de keuze voor architectonisch beton als gevelafwerking, werd er in de uitvoeringsfase door aannemer Van Laere nv beslist om ook nagenoeg de volledige dragende structuur te realiseren in prefab beton.
De prefab betonoplossing optimaliseerde en versnelde het bouwproces aanzienlijk. Het systeem bood flexibiliteit om laattijdig wijzigingen aan appartementen door te voeren. Daarnaast zorgde prefab beton voor een verfijnde esthetiek en een hoogwaardig, sculpturaal gevelontwerp met rijke texturen en details.
Architect: Binst Architects nv
Aannemer: Van Laere nv
Prefab beton: SVK ELBETON nv (vandaag: Delmar SVK nv)
Rigadocks
De driedimensionale architectonische betongevel van Rigadocks spreekt tot de verbeelding. Het gebouw werd ontworpen als een massieve structuur, refererend aan de robuuste pakhuisarchitectuur in het voormalige havengebied. Het programma, assistentie- en luxeflats, leende zich uitstekend tot een grote mate van repetitiviteit. Bovendien was het een expliciete eis van de opdrachtgever om de flats een flexibele structuur mee te geven.
Van in de ontwerpfase stond vast dat het gebouw in een lichte teint zou worden uitgewerkt, als verwijzing naar de sfeer van de yachting chique aan het Kempisch Dok. Tegelijk stond al snel vast dat de constructie duurzaam en robuust moest zijn. Ook de tektoniek van het gevelspel woog door in de keuze van de gevelelementen. Horizontale balken doen meteen dienst als terrassen en brandscherm, terwijl de verticale kolommen diepte geven aan de gevel en zorgen voor privacy en beperking van de vlamoverslag.
“Wanneer we al deze randvoorwaarden naast elkaar legden, kwamen we al snel uit bij architectonisch beton in een lichte teint”, klinkt het bij M2-architecten, dat ging aankloppen bij DECOMO nv. “Bij elke andere afwerking zou een dubbel gebruik van materialen onvermijdelijk zijn. Bij natuursteen zouden we eerst de gevel in beton moeten maken en daarna afkleden wat een dubbele kost vooropstelt, zowel economisch als ecologisch. Een bepleistering is dan weer niet de juiste keuze op deze locatie naar duurzaamheid, veroudering en slijt- en stootvastheid. Prefab beton bezorgde ons zowel de juiste look and feel als de beste ontwerpvrijheid en kwaliteit. De granulaten van de elementen werden heel fijntjes in het zicht gelaten om een off white effect te verkrijgen.”
Architect: M2 Architecten bv
Aannemer: DCA nv
Prefab beton: DECOMO nv
Artesis Hogeschool (Campus Spoor Noord)
Aan Park Spoor Noord staat een campus van de Artesis Plantijn Hogeschool. Deze bijzondere plek vroeg om een bijzonder gebouw dat het begin van de Leien markeert. Het eerste dat opvalt aan het gebouw is het indrukwekkende, overhellende volume met zijn ruitvormige, uitwendige structuur in beton. Dit volume is volledig opgehangen aan de betonnen dakconstructie.
De witte, lichte betongevels – van Verheyen Betonproducten nv – bieden een antwoord op het donkere vlak van de London Tower. Dezelfde geprefabriceerde betonnen gevelelementen zijn als een claustra-wand langsheen de gehele bovenbouw van de school gewikkeld en vormen een vrij gesloten beeld langs de straat. Frontaal bekeken zorgen ze voor een open blik op de achterliggende ruimten. Ter plaatse van het lagere volume langs de Ellermanstraat maken de betongevels deel uit van de draagstructuur van het gebouw.
De keuze voor het witte beton geeft het gebouw een zekere ruwheid en sluit aan op de lichte gevels van de Leien. Gelijktijdig dienen de ruitvormige elementen als een zonwering voor de achtergelegen glazen gevelwand. Aan de zuidelijke gevels zijn de betonnen ruiten meer gesloten, zodat ze meer schaduw werpen op de glasgevels. Deze elementen zijn ook op druk belast, waarvoor meer sectie nodig is om knik in de elementen te vermijden.
De Artesis Plantijn hogeschool markeert met dit gebouw zijn plaats in de stad. Wie verder kijkt dan het monumentale van de gevel, ontdekt dat de verdiensten van het gebouw heel subtiel zijn. Door de hoogbouw te beperken sluit het volume aan bij de bestaande gebouwen langs de Leien.
Architect: POLO architects bv / Jaspers-Eyers Architects nv
Aannemer: TM Artesis: Interbuild bv – Willemen nv
Prefab beton: Verheyen Betonproducten nv
ITKA
Met ITKA, een woonproject aan de hoek van de Italiëlei en de Van Aerdtstraat, schittert nog een ander ontwerp van Binst Architects. Het volledige volume van ITKA werd ontwerpen als ‘basis lichaam hoofd’-concept. De levendige plint vormt de basis, met daarop het lichaam bestaande uit drie gestapelde verdiepingen met elk drie flats. De hoogte van de kroonlijst van het lichaam is afgestemd op de hoogte van de kroonlijst van de omliggende gebouwen. Het torenvolume wordt dan ervaren als een hoofd waarbij de laatste, hogere verdieping een hoogteaccent vormt.
Aangezien de hele gevel uit architectonisch prefab beton is opgebouwd, was de grootste uitdaging om de kleur over het geheel egaal te houden, alsook om de voegen overal ongeveer even breed te maken. Er is gewerkt met gepolijst architectonisch beton – van Loveld nv – waardoor ook de uniformiteit van de korrelverdeling in de betonelementen een uitdaging was.
Prefab beton speelde een hoofdrol voor de gevelmaterialisatie en de terrasbalkons aan de binnengevels. Voor dit hoekgebouw was een solide rasterarchitectuur een gewenst accent dat tegelijk voldoende neutraal bleef. Wit gepolijst architectonisch beton bleek architecturaal het sterkst. Het beton in de gevel zorgde voor een mooi contrast met het aluminium van het buitenschrijnwerk. Het gevelvlak is glad en onderhoudsvriendelijk en omwille van het polijsten minder gevoelig voor vervuiling. Structureel is er ook met prefab beton gewerkt met breedplaten en premuren waar het kon. (NRO) n
Architect: Binst Architects nv
Aannemer: Van Laere nv
Prefab beton: Loveld nv
