Antigoon: een uniek woonconcept tussen stad en Schelde

Antigoon – genoemd naar het bekende hotel Antigone dat er vroeger gehuisvest was – telt zes ruime appartementen, die elk een volledige verdieping omvatten en waarvan de meeste een ruime privégarage bezitten op de verdieping zelf, te bereiken met een autolift. Het gelijkvloerse niveau kreeg een commerciële invulling. De appartementen zijn van een hoog afwerkingsniveau, hebben allemaal een zicht op de Schelde en zijn ongeveer 180 vierkante meter groot. De Antwerpse Scheldekaaien begrenzen de stad en gaan in dialoog met de Schelde en het recreatieve karakter van deze plek. Wonen aan de Schelde is veel meer dan wonen aan het water. Reflectie van licht, openheid en vergezichten verzoenen zich optimaal met de architectuur.

Breedplaten voor de structuur

Vanuit archeologisch oogpunt zijn er geen bodemingrepen gebeurd. Door de lokale parkeerplicht bij nieuwbouw is Antigoon bij de eerste appartementsgebouwen in België waar de bewoners hun auto op hun eigen verdieping kunnen parkeren. Frederic Maurel, projectarchitect bij Binst Architects: “Het is een vrij uniek perceel van 220 m², met de ruien die eronderdoor lopen. Onderkelderen was dus zeker geen optie waardoor we gedwongen werden om in de hoogte te kijken. De bouwheer had een duidelijke wens om een luchtig ontwerp te maken, inclusief autostandplaatsen op de verdiepingen, wat toch wel bijzonder is. Net zoals de hele site trouwens, die laat ons zeggen voor 80 procent doorheen de jaren ontwikkeld is door ons kantoor. Op het vlak van materiaal viel de keuze op beton voor de structuur, deels gestort en deels prefab (Prefaco nv produceerde de breedplaten voor dit project, red.). De keuze voor prefab beton werd zeker ingegeven door de snelheid van uitvoering. Bovendien bood het strakke ontwerp de mogelijkheid tot repetitie in maatvoering, wat een positieve invloed op het kostenplaatje meebracht.”

Chris Geybels, technisch directeur van Building & Partners, vult aan: “De ruien waren een belangrijk aandachtspunt tijdens de afbraakwerken. Het perceel bevindt zich op een spitse hoek en logistiek was het niet evident om voldoende werkruimte voor onszelf te creëren. Bovendien was het een eenrichtingsstraat. Gelukkig was de opdrachtgever eveneens eigenaar van een van de gebouwen in een klein straatje aan de overkant zodat we daar containers en een kraan konden plaatsen. Het gewicht van de elementen (gemiddeld drie ton, met als zwaarste zeven ton) liet de montage met de torenkraan vanaf deze locatie toe. Hierdoor bleef ook de verkeershinder beperkt, enkel de voetgangers werden omgeleid. Gezien de logistieke complexiteit hebben we dan ook een zeer ervaren team op dit project gezet.”

Eigentijdse architectuur

Voor de gevel werd gestreefd naar een kwalitatieve, eigentijdse architectuur die aansluit bij het straatbeeld. Sober en minimalistisch, zonder overbodige franjes. Het toepassen van een rigide frame voor het appartementsgebouw zorgt voor een neutrale en tijdloze inpassing ter hoogte van de kaaien en brengt een extra scherpte en accentuering van dit hoekgebouw. De ritmering van de gevel in de Burchtgracht is afgeleid van de verschillende aanwezige knikken van de perceelgrens. Ter hoogte van de Jordaenskaai wordt het ritme doorbroken, de grotere tussenafstand trekt het panoramisch zicht op de Schelde open. De inpandige terrassen of wintertuinen worden volledig opgenomen in het ritme van de gevel. De borstweringen worden naar binnen geplaatst om een zo zuiver mogelijk gevelbeeld te bekomen.

Binst Architects: “Het ontwerp is zo opgevat dat de leefruimtes naar de westzijde en dus de Schelde gericht zijn. De integratie van terrassen was een must, maar mocht ontwerpmatig geen afbreuk doen aan het opmerkelijke gevelprincipe. Daarom zijn de terrassen geïntegreerd als wintertuin, met een borstwering in glas aan de binnenzijde. Als voorbijganger ervaar je dit niet als een balkon of terras.”

Antraciet architectonisch beton

De gevelpanelen werden uitgevoerd in antraciet architectonisch beton, met witte granulaten en een gepolijst oppervlak. Ze zijn aan de bovenzijde licht geknikt onder een helling van 87,9°, wat zorgt voor een extra dynamiek in de gevel en een subtiele gelaagdheid in de schaduwwerking. Ook de zwarte kleur van het buitenschrijnwerk met nagenoeg verdiepingshoge ramen draagt hieraan bij. Binst Architects: “De stad Antwerpen is geen grote fan van zwarte gevels, maar bij Binst Architects is dit wel een materiaal en uitzicht waar we zeer graag mee aan de slag gaan. Toch raakte de stad behoorlijk snel overtuigd van de stalen van Loveld. Het witte pigment in het zwarte cement zorgt visueel voor een heel stijlvol, high-end uiterlijk. De UV-bestendigheid was op technisch vlak wel een grote bezorgdheid. Maar Loveld heeft dankzij een fijne, uitgekiende samenstelling (wit cement, zo weinig mogelijk zwarte kleurstof, basalt granulaat en zand met Snow White als contrastgranulaat) de gewenste kleurvastheid kunnen behalen. Deze werd nog vergroot door een oppervlaktehydrofuge in meerdere lagen aan te brengen. Dat kleurvastheid een realiteit is, bewijst het gebouw vijf jaar na oplevering nog steeds.”

Vincent Termote van Loveld hoort het graag: “Het is niet de eerste, en hopelijk evenmin de laatste keer, dat we met Binst Architects mogen samenwerken. Het is quasi altijd een bijzonder ontwerp, zelden gaat het om traditioneel wit gepolijst of beige gestraald beton. Binst Architects beseft heel goed dat je met architectonisch beton heel leuke dingen kan doen. Voor de particuliere woningbouw is antraciet wel erg uitzonderlijk. Bovendien is het technisch zeker niet evident om het juiste en blijvende resultaat te bekomen. Logisch zou zijn om met de beschikbare donkergrijze basisgrondstoffen te werken, maar daar moet dan zwart pigment aan toegevoegd worden. Hierdoor vergroot de kans op bijvoorbeeld uitbloeiingen. Je moet dus op zoek naar een robuust mengsel. Ook dan heb je dat proces nooit helemaal onder controle, zeker niet in combinatie met een gepolijste afwerking.”

Architecturaal pareltje

Hoe donkerder de kleur, hoe groter de kans op kleurschakeringen. Vincent Termote: “Exact. Het granulaat, in dit geval de witte contrastkorrel ‘snow white’, gedraagt zich anders tegen de bodem van de bekisting dan tegen de zijkant. Maar het is goed gelukt om het granulaat gelijkmatig verdeeld te krijgen en we zijn er uiteindelijk in geslaagd een stabiel mengsel te vinden dat aan de verwachtingen voldeed. Voor ons was dit echt een uniek project, een architecturaal pareltje. Het is onze taak om het ontwerp te vertalen naar iets maakbaar. Dat is uitdagend, maar de architecten van Binst Architects weten heel goed wat ze willen en ze denken ook realistisch mee.  Om het gewenste voegpatroon te behouden, werden veel schijnvoegen toegepast. Dit omdat anders te veel kleine elementen niet gemonteerd konden worden. De echte voegen hebben een breedte van 16 mm en zijn afgewerkt met een elastische kit.”

De keuze om eerst de ruwbouw te realiseren, vervolgens de ramen en dan de betonnen gevelelementen te plaatsen, was een technische noodzaak om de gevel perfect water- en winddicht te krijgen. De ramen worden volledig tegen de ruwbouw afgedicht alvorens de isolatie te plaatsen. Dit geeft een betere controle op de uitvoering en afwerking van de waterdichting. De water- en winddichting zit dus achter de gevelpanelen, de elastische kit levert wel een eerste waterkering. Dit geeft een dubbele garantie op dichtheid.

Het ontwerpproces van de elementen in architectonisch beton was hierdoor nog intenser dan het op punt stellen van het betonrecept. De architect moet meewerken om het voegpatroon vast te leggen, de raamfabrikant moet willen meedenken en de aannemer moet de elementen kunnen monteren. De elementen moeten zeer secuur gemonteerd worden om beschadiging aan de ramen te vermijden.

Met Building & Partners werd de ideale aannemer gevonden. Chris Geybels: “Het was een uitdaging, maar het zijn net dergelijke projecten die we graag opzoeken. Dit is geen standaard gevel tegen een fabriekshal. Er komt bijzonder veel maatwerk bij kijken, tot de bouten voor het bevestigen van de gevelelementen toe. We staan erom gekend plantrekkers te zijn en dat hebben we ook hier bewezen. Met dank aan alle partners. Zonder hun feilloze samenwerking was de uitvoering van dit veeleisende project niet mogelijk geweest.”

De montage werd opgevat als gevelbanden die met behulp van gevelplaatankers aan de achterliggende structuur opgehangen worden. Waar dit niet mogelijk was, werden metalen consoles en hoeklijnen toegepast. De kolommen werden op de gevelbanden verstift en bovenaan met een windanker aan de ruwbouw bevestigd voor het opvangen van de windkrachten. Het slotwoord is voor architect Frederic Maurel: “Over het eindresultaat zijn we zeer tevreden. Tussen schets en realisatie kan er veel gebeuren, maar hier benadert het resultaat heel nauw het ontwerp. En een aantal jaren na oplevering heeft het gebouw nog steeds dezelfde uitstraling.” (NR/JM)

Antigoon 
Antwerpen, 2021
Bouwheer: VL Holding bv, Bermaso nv
Projectontwikkelaar: SVL Holding bv, Bermaso nv
Architect: Binst Architects nv
Aannemer: Building & Partners nv (ruwbouw)
Prefab beton: Loveld nv (architectonische gevelpanelen) / Prefaco nv (breedplaten)
Kerncijfers:
Terrein oppervlakte: 220 m² 
Totale bebouwde oppervlakte : 1.590 m²
Parkeerplaatsen : 7

Architectonisch beton:
Zwaarste element: ca. 7 ton
Hoogste element: 3,4m
Hoogte gevelbanden: 700 mm
Dikte kolommen: 190 mm onderaan, 100 mm bovenaan