Structuur en esthetiek verenigd in strakke semiondergrondse woning

Een hedendaagse woonst met een tijdloze uitstraling die geborgen aanvoelt, de tand des tijds kan doorstaan én architecturaal enigszins uit de band mocht springen: dat was de wens waarmee de toekomstige eigenaars van deze verfijnde villa in Zandhoven gingen aankloppen bij Frederik De Smet van icoon.be architecten. Hij vertaalde dit naar een semiondergronds L-vormig balkvolume, dat optimaal is ingebed in het landschap en een weids uitzicht op de omgeving biedt. Vanuit zijn jarenlange voorliefde voor eerlijke materialisatie opteerde De Smet voor prefab beton als basismateriaal. De toegepaste predallen en holle wanden definiëren niet enkel het slanke buitenaanzicht, maar drukken ook hun stempel op de unieke woonbeleving.

Iedere ontwerper botst in zijn of haar wordingsjaren wel op een of meerdere projecten die een aha-erlebnis veroor­zaken, een blijvende indruk nalaten en later op een of andere manier doorschemeren in eigen creaties. Voor Frederik De Smet is dit Woning Van Wassenhove van Juliaan Lampens in Sint-Martens-Latem, die dateert uit 1974. Niet zozeer omdat hij zich met zijn eenmansbureau icoon.be architecten hoofdzakelijk toespitst op particuliere woningbouw, waarvan circa 90% nieuwbouwprojecten. Wel vanwege de tijdloze uitstraling, het eerlijke materiaal­gebruik en de strakke detailleringen die hij zelf ook maar al te graag nastreeft. Lees: what you see is what you get, zonder overbodige franjes.

“Vandaar dat ik altijd al een uit­gesproken voorkeur voor beton heb gehad”, vertelt De Smet. “Reeds in het eerste project dat ik destijds realiseerde – de renovatie annex her­bestemming van een oude supermarkt tot een loft in Hemiksem – was het prominent aanwezig. Een zwevend kookeiland, een spoelbak, een bad, douche en lavabo’s … : stuk voor stuk volledig uitgevoerd in beton. Daarmee was de toon dus al meteen gezet.”

Ruim een kwarteeuw later kon hij die hardnekkige voorliefde voor beton opnieuw ten volle etaleren bij het ontwerpen van ZAND, een vrijstaande villa­woonst in Zandhoven. “De eigenaars wilden een tijdloze, gedeeltelijk ondergrondse woonst met het nodige esthetische cachet, voldoende terrassen en een in de architectuur geïntegreerd zwembad”, legt De Smet uit. “Op basis van die wensen was al vrij snel duidelijk dat prefab beton het aangewezen basismateriaal zou zijn. In de eerste plaats met het oog op die tijdloze look-and-feel: beton is al decennialang alomtegenwoordig en is dus niet zomaar een trend waar momenteel veel interesse in is. Sterker nog: de populariteit ervan neemt naar mijn aanvoelen steeds verder toe. Mijn eerste woning in zichtbeton dateert van bijna twintig jaar geleden en toen was het ruwbouw-is-afwerkingsprincipe nog niet echt doorgedrongen. Gelukkig zijn er intussen beduidend meer klanten die bewust opteren voor een strakke, architectonische look en die het dus ook geen probleem vinden dat het beton gewoon in het zicht blijft.”

Ondergronds zonder keldergevoel

De tweede doorslaggevende factor om voor prefab beton te kiezen, was van structurele aard. “Ik had eerder al enkele semiondergrondse beton­woningen ontworpen, dus ik vermoed dat de eigenaars daar de mosterd hebben gehaald. En wie ondergronds zegt, zegt beton”, geeft Frederik De Smet aan. “Hoe dan ook vind ik het jammer om woningen onnodig hoog te maken. Ik integreer ze liever subtiel in het landschap door ze deels ondergronds te realiseren, waardoor ze niet louter op het perceel staan, maar er echt mee verweven zijn. Ook energetisch is dat interessant, aangezien je er met een constantere omgevingstemperatuur zit.”

In dit project speelde echter nog een andere belangrijke reden mee. “De woning is opgetrokken op een hoekperceel, geflankeerd door een zandweggetje met daarachter weilanden. Door het terrein aan de voorzijde kunstmatig op te hogen, torent de leefruimte 1,70 meter boven het maaiveld uit. Zo kijken de bewoners over de haag die is aangeplant op de grens met de dreef en hebben passanten toch geen inkijk. Op die manier waarborgden we de privacy zonder het weidse uitzicht te hypothekeren. Dit principe is overigens in heel de woning toegepast: aan de tuinzijde is geopteerd voor maximale beglazing, terwijl de delen die naar de buren gericht zijn, bijna integraal opgevat zijn als blinde betongevels”, verduidelijkt De Smet.

Het onderliggende deel van de woning is naadloos ingebed in het afhellende terrein. “Aanvankelijk dachten de eigenaars eraan om enkel een bar, de technische en functionele ruimtes en een poolhouse onder te brengen op niveau -1, maar uiteindelijk zijn ook de slaapkamers van de kinderen er ingericht. Dankzij verdiepingshoge ramen met verzonken frames, een vloer die doorloopt naar buiten en een omringende passerelle is er echter geen sprake van een ‘keldergevoel’. Ook de L-vormige configuratie draagt hiertoe bij, aangezien je de bosrijke setting zo mee in het interieur kan trekken. De ouderlijke slaapkamer bevindt zich wel op hetzelfde niveau als de leefruimte, wat een flinke meerwaarde biedt in het kader van levenslang wonen. Zo kunnen de eigenaars nog vele jaren maximaal genieten van het prachtige uitzicht en de rijkelijke lichtinval.”

Slanke verfijning in plaats 
van massiviteit

Voor exclusieve woonprojecten als deze vormt Frederik De Smet doorgaans een geoliede tandem met BOWBOW Totaalaannemingen. Dit gespecialiseerde bouwbedrijf uit Sint-Eloois-Winkel bestelt de benodigde prefab betonelementen dan steevast bij Kerkstoel 2000+. Zo ging het ook bij de realisatie van ZAND. “De dragende wanden, buitengevels, plafonds en gevelboorden werden uitgevoerd in geïsoleerde holle wanden – of Comfortwanden, zoals we ze zelf noemen – en predallen. Ook in de tuin komen deze elementen terug, maar dan in de niet-geïsoleerde versie. Daar doen ze dienst als keerwanden voor het zwembad en de passerelle rond de ramen van de kinderkamers. In totaal hebben we 300 à 400 m² predallen en een gelijkaardige hoeveel­heid holle wanden geleverd”, zegt Pascal Aengeveld, sales engineer bij Kerkstoel 2000+.

“Het beton dat van buitenaf te zien is, is dus vrijwel allemaal prefab”, vult Frederik De Smet aan. “De rand van de luifels hebben we gecreëerd met behulp van verticaal gezette predalletjes. Zo ontstonden er twee doorlopende gevelboorden die de L-vorm accentueren, een strakke horizontale belijning creëren en de woning als het ware omkaderen. Het enige onderlinge verschil is dat de vloerboord bovenaan is afgewerkt met ter plaatse gestort polierbeton en dat de dakboord volledig is opgebouwd uit prefab elementen. Aan de buitenkant is een hydrofugelaag aangebracht op het prefab beton om het waterafstotend te maken, verkleuring onder invloed van de weersomstandigheden tegen te gaan en beter te kunnen weerstaan aan de tand des tijds.”

Wat eveneens belangrijk is voor het strakke gevelbeeld, is dat er geen dakrand is toegevoegd. “Dat is iets wat ik hoe dan ook in al mijn betonprojecten probeer te vermijden, vermits ik dat een stuk zuiverder vind ogen”, verduidelijkt De Smet. “Er is wel een terugliggende hogere dakopstand toegepast om achter de luifels, die ik bewust relatief slank wilde houden, toch een volledige dakopbouw te kunnen realiseren. Anders hadden we met een dakboord van 65 in plaats van 30 centimeter dik gezeten, wat een veel massievere uitstraling zou hebben opgeleverd. Op die manier zijn we erin geslaagd om de vereiste isolatiediktes te bekomen zonder in te boeten aan esthetische verfijning.”

Elk detail telt

Ook binnen in de woning voert beton de boventoon, aangevuld met enkele warme interieurelementen zoals een dressing annex zitkamerkast in eikfineer. Het symmetrische lijnenspel van de prefab elementen springt meteen in het oog. “Prefab beton is in de eerste plaats ontwikkeld voor industriële toepassingen, dus het vergt een specifieke ontwerpbenadering om dat te vertalen naar verfijnde woningbouw met een flink aandeel zichtbeton. De contouren van de prefab panelen zijn de enige lijnen die je ziet, dus daar moet je van meet af aan rekening mee houden in je detaillering. Alles moet mooi op elkaar afgestemd zijn – gevels, vloeren, plafonds, buitenschrijnwerk … – zodat dat lijnenspel niet als storend wordt ervaren, maar net rust uitstraalt door een bepaalde ritmiek of visuele harmonie te creëren”, legt Frederik De Smet uit. “Al bij al vind ik het een erg geslaagd project. De tijdloze uitstraling die de eigenaars voor ogen hadden komt volledig tot uiting en ik ben ook fier op de piekfijne landschappelijke integratie. Het fraaie zichtbeton draagt hier zeker zijn steentje toe bij.”

Bij Kerkstoel 2000+ horen ze dit graag. Temeer omdat ze als vanouds alles uit de kast haalden om de prefab elementen minutieus af te stemmen op de wensen en eisen van de eigenaars en de architect. “In het voortraject hebben we alle producten in detail bekeken en het plan samen doorgenomen, waarbij we uiteraard ook advies gaven in functie van bepaalde complexe bouwknopen. Zo konden we meteen aan de slag wanneer het concept volledig op punt stond en verliep de montage nadien uiterst vlot en efficiënt”, licht Pascal Aengeveld toe. “Aangezien het gros van de prefab elementen in het zicht zou blijven en aanzienlijk zou bijdragen tot de woonbeleving, hebben we in de productiefase extra ons best gedaan om ze een uitzonderlijke afwerkingsgraad te geven. Nadien hebben we de predallen bewust niet op elkaar gestapeld met behulp van houten balken, maar met fijne tralieliggers. Dit om opzichtige kleurverschillen bij de verdere uitharding van het beton te vermijden.” Conclusie: ook voor Kerkstoel 2000+ is ZAND een project om fier op te zijn. “Door de hoogwaardige, uitgepuurde manier waarop onze prefab producten er in de verf worden gezet, is het een referentie om te koesteren”, benadrukt Aengeveld. “De projecten van BOWBOW Totaalaannemingen en icoon.be architecten zijn doorgaans echte architecturale pareltjes waarbij elk detail telt, dus de lat lag hoog. Dat is natuurlijk ook de reden waarom ze telkens bij ons komen aankloppen. Als flexibele familiale onderneming die kort op de bal speelt en actief meedenkt, staan we bekend om de consistente kwaliteit die we leveren. Bij structuurelementen is dat niet altijd even zichtbaar, dus daarom zijn we eens zo blij dat we geregeld een bijdrage mogen leveren aan iconische projecten als ZAND. Ons prefab beton is er niet louter toegepast als constructiemateriaal, maar als een volwaardig esthetisch element dat, samen met de royale lichtinval, de sfeer in de woning schept.” (TJ)

Zand 
Zandhoven, 2023
Bouwheer: Particulier
Architect: icoon.be architecten bv
Aannemer: BOWBOW Totaalaannemingen bv
Studiebureau: Tecobe bv
Prefab beton Kerkstoel 2000+ nv

Kerncijfers:
Breedplaatvloeren: 560 m2
Geïsoleerde holle wanden (Comfortwanden): 180 m2
40 cm dik : 155m2
45 cm dik : 25 m2
Holle wanden: 100 m2